پاداش و خلاقیت

تصور اکثر افراد این است که پاداش، خلاقیت را افزایش می دهد. اما در این مقاله می خواهم به شما بگویم، پاداش نه تنها خلاقیت را بالا نمی برد، بلکه باعث از بین رفتن خلاقیت می شود. پاداش و خلاقیت رابطه مستقیمی با هم ندارند.

خلاقیت عملی است که باید با تمرکز بالایی صورت بگیرد. اما پاداش باعث از بین رفتن این تمرکز می شود.

بیاییم با هم به بررسی چند مورد از مواردی که باعث انگیزه انسان ها در کسب و کار یا سازمان ها می شود را با هم بررسی کنیم. و بعد ارتباط پاداش و خلاقیت را به عنوان یک عامل انگیزشی بیرونی بررسی کنیم.

طبق تحقیقات گسترده ای که انجام شده است، سه سیستم انگیزشی تا به الان وجود داشته است، که سیستم های یک و دو برای قرن امروز اصلا کارساز نیستند، و حتی شرایط را هم بدتر می کنند.

سیستم یک انگیزه

سیستم یک از روزهای نخستین شکل گیری انسان بوجود آمده است. در گذشته های بسیار دور، مثلا پنجاه هزار سال پیش، تنها سعی ما بر این بوده است که زنده بمانیم. از پرسه زدن در مزارع برای جمع آوری خوراک گرفته تا بالا رفتن از درختان به هنگام نزدیک شدن ببر، انگیزه ی بقا بخش اعظم رفتار ما را هدایت می کرد. این اولین سیستم انگیزه انسان بود. یعنی بقا

سیستم دو انگیزه

بعد از مدتی محققان به این نتیجه رسیدند که انسان چیزی فراتر از مشتی فشارهای زیست شناختی است. آنها به این نتیجه رسیدند که انسان در جستجوی پاداش است و از تنبه می پرهیزد. پس آنچه که به انسان انگیزه می دهد پاداش دادن است.

بنابراین در عصر صنعتی بیشتر مدیران به دنبال دادن پاداش هایی برای بالا بردن انگیزه کارکنان بودند. این سیستم برای مدتی موثر است، اما بعد از مدتی فردی که مثلا ۱۰۰۰ تومان بر حقوقش اضافه شده است، احساس رضایتی که در ابتدای اضافه حقوق گرفته بود، ندارد و این باعث می شود دوباره انگیزه فرد پایین بیاید.

در سیستم شماره دو انسان به عنوان یک برده در نظر گرفته می شود که اگر به او پاداش دهیم بهتر کار می کند و اگر کار اشتباهی انجام داد باید تنبه شود.

اما در سال های اخیر دانشمندان و محققان به این نتیجه رسیدند که عامل مهمتری باعث انگیزه بخشیدن به افراد می شود، که کاملا با سیستم شماره دو مخالف است.

سیستم سه انگیزه

سیستم شماره سه می گوید فرد زمانی انگیزه می گیرد و خیلی خوب کار می کند، که انگیزه بیرونی نباشد. اگر انگیزه فرد درونی باشد، هرگز از کار کردن خسته نمی شود. پاداش و تنبیه یک انگیزه بیرونی است.

انگیزه درونی از چه چیزی به وجود می آید؟

انگیزه های درونی از سه موضوع بوجود می آیند:

  • استقلال عمل
  • تبحر
  • آرمان

زمانی فرد با توجه به این سه مورد کار خود را انجام دهد، انگیزه درونی است و هرگز از کار خسته نمی شود، و عملکرد بسیار بالایی دارد.

زمانی که فردی استقلال عمل دارد، خلاقیتش در بالاترین سطح عملکرد است. زمانی ما با پاداش دادن سعی می کنیم که افراد را تشویق به خلاقیت در سازمان کنیم، نتیجه معکوس می گیریم.

دلیل این امر این است زمانی که فردی را با انگیزه بیرونی تشویق می کنیم، تمام تمرکزش روی پاداش می رود و ذهنش دیگر نمی تواند به راه حل های خلاقانه فکر کند.

برای درک بهتر موضوع این مثال را با هم دنبال می کنیم

تصور کنید شما به کارکنان سازمانتان می گویید هر کسی ایده ای بدهد و آن را به مرحله اجرا برساند، ۵۰ درصد به حقوقش اضافه می شود. با دادن این پاداش تمام حواس کارمند شما به این می رود که هرچه سریعتر ایده ای پیدا کند و اجرا کند تا بتواند حقوقش را اضافه می کند. در این مسیر دچار استرس برای سرعت بخشیدن به کار می شود. از طرف دیگر چون فقط روی افزایش حقوق متمرکز است، نمی تواند دیدگاه های متفاوتی داشته باشد. همانطور که می دانید یکی از ارکان های اصلی خلاقیت داشتن دیدگاه های متفاوت است.

اگر شما صاحب کسب و کاری هستید، یا مدیر یک سازمان هستید، یا والدین هستید و یا هر فردی که چندین نفر یا حتی خودتان را مدیریت می کنید، باید بدانید که برای اینکه کارمندان خلاقی داشته باشید، یا فرزند خلاقی داشته باشید، یا خودتان خلاق باشید، اصلا از سیستم شماره دو، یعنی پاداش برای بالا بردن خلاقیت استفاده نکیند.

برای بالا بردن خلاقیت از استقلال عمل استفاده کنید.

می توانید مقاله “به ابرانسان تبدیل شو ” هم مطالعه کنید.

شاد باشید و خلاق