خانه
درباره من
خدمات
دانش پذیران
مقالات
ارتباط با فاطمه صادقی
اقتصاد چرخشی: معدن طلایی که بیشتر مخترعان آن را نمیبینند
تصور کنید وارد جنگل شوید. برگی از درخت میافتد. چه اتفاقی میافتد؟
آیا کسی آن را جمع میکند؟
آیا کامیونی میآید و آن را به محل دفن زباله میبرد؟
آیا آن برگ برای همیشه به یک مشکل تبدیل میشود؟
خیر.
برگ به خاک تبدیل میشود. خاک به غذای گیاه تبدیل میشود. گیاه رشد میکند. حیوانات از آن تغذیه میکنند. و دوباره چرخه ادامه پیدا میکند.
در طبیعت چیزی به نام «زباله» وجود ندارد.
هر خروجی یک سیستم، ورودی سیستم دیگری است.
اما انسانها در دو قرن گذشته مدلی کاملاً متفاوت ساختهاند:
استخراج —-> تولید —> مصرف —> دورریزی
ما مواد را از زمین استخراج میکنیم، محصول میسازیم، مصرف میکنیم و در نهایت آن را دور میاندازیم.
اقتصاد چرخشی تلاشی است برای بازگرداندن منطق طبیعت به اقتصاد.
اقتصاد چرخشی چیست؟
اقتصاد چرخشی (Circular Economy) مدلی اقتصادی است که در آن مواد، قطعات و محصولات تا حد امکان در چرخه استفاده باقی میمانند و مفهوم «دور ریختن» به حداقل میرسد.
در این مدل هدف این نیست که فقط زباله کمتری تولید کنیم. هدف این است که اصلاً چیزی به نام زباله وجود نداشته باشد. به زبان ساده:
در اقتصاد سنتی:
مواد خام ← محصول ← زباله
اما در اقتصاد چرخشی:
مواد خام ← محصول ← استفاده مجدد ← تعمیر ← بازسازی ← بازیافت ← محصول جدید
بزرگترین سوءبرداشت درباره اقتصاد چرخشی
بسیاری از مردم فکر میکنند اقتصاد چرخشی یعنی بازیافت. این اشتباه است. بازیافت فقط آخرین گزینه است.
اقتصاد چرخشی قبل از بازیافت شروع میشود. ابتدا تلاش میکند:
– محصول بیشتر عمر کند.
– تعمیر شود.
– دوباره استفاده شود.
– بازسازی شود.
و فقط در آخرین مرحله بازیافت انجام میشود.
اقتصاد چرخشی چرا برای مخترعان مهم است؟
اجازه دهید یک سؤال بپرسم.
وقتی یک مخترع به اطراف خود نگاه میکند چه چیزی میبیند؟
معمولاً:
– نیازها
– مشکلات
– خواستههای مردم
اما یک مخترع اقتصاد چرخشی چیز دیگری هم میبیند:
-منابع هدررفته
او در هر زباله یک فرصت اختراع میبیند. در هر محصول مستعمل یک کسبوکار میبیند. در هر ضایعات صنعتی یک ماده اولیه جدید میبیند. به همین دلیل اقتصاد چرخشی یکی از بزرگترین منابع ایدههای اختراعی در جهان آینده است.
داستانی که جهان را تغییر داد
چند سال پیش میلیونها تن تفاله قهوه در سراسر جهان دور ریخته میشد. برای بیشتر مردم این فقط زباله بود.
اما گروهی از نوآوران پرسیدند:
آیا واقعاً زباله است؟
نتیجه؟
امروزه از تفاله قهوه تولید میشود:
سوخت زیستی
پلاستیک زیستی
کود کشاورزی
مصالح ساختمانی
منسوجات
همان مادهای که قبلاً هزینه دفع داشت، اکنون ارزش اقتصادی پیدا کرده است. این دقیقاً منطق اقتصاد چرخشی است.
فرصتهای اختراع در اقتصاد چرخشی
اگر بخواهم مهمترین فرصتهای اختراعی دهه آینده را نام ببرم، بسیاری از آنها در همین حوزه قرار دارند.
1- اختراعات مبتنی بر ضایعات
سؤال: چه چیزی دور ریخته میشود؟
مثالها:
پوست میوه
ضایعات کشاورزی
لاستیک فرسوده
پلاستیک مصرفشده
خاکاره
هر کدام میتوانند ماده اولیه یک محصول جدید باشند.
2- اختراعات تعمیرپذیر: امروزه بسیاری از محصولات عمداً طوری طراحی میشوند که تعمیر آنها دشوار باشد. اما اقتصاد چرخشی به سمت طراحی محصولات قابل تعمیر حرکت میکند. این حوزه فرصت بزرگی برای مخترعان است.
3- اختراعات ماژولار: فرض کنید یک قطعه از دستگاه خراب شود. در مدل سنتی کل دستگاه تعویض میشود. در مدل چرخشی، فقط همان ماژول جایگزین میشود.
4- اختراعات بازتولیدکننده مواد: فناوریهایی که مواد مصرفشده را دوباره به مواد اولیه تبدیل میکنند.
5- اختراعات اشتراکی: بعضی محصولات لازم نیست متعلق به یک نفر باشند.
مثال:
دوچرخه اشتراکی
ابزار اشتراکی
خودرو اشتراکی
این نیز بخشی از اقتصاد چرخشی است.
نمونههای واقعی اقتصاد چرخشی
شرکت فیلیپس
به جای فروش لامپ، روشنایی میفروشد. مشتری مالک لامپ نیست. پس از پایان عمر محصول، شرکت تجهیزات را بازپس میگیرد و دوباره استفاده میکند.
فرشهای ماژولار Interface
به جای تعویض کل فرش، فقط بخش آسیبدیده جایگزین میشود. این ایده میلیونها دلار صرفهجویی در مواد ایجاد کرده است.
بازار تلفنهای بازسازیشده
امروزه میلیونها گوشی هوشمند پس از تعمیر و بازسازی دوباره وارد بازار میشوند. این یکی از سریعترین بخشهای رشد اقتصاد چرخشی است.
روش فکر کردن یک مخترع چرخشی
اکثر مخترعان این سؤال را میپرسند:
چه محصول جدیدی بسازم؟
اما یک مخترع چرخشی سؤالات متفاوتی میپرسد:
چه چیزی هدر میرود؟
چه چیزی دور انداخته میشود؟
چه چیزی عمر کوتاهی دارد؟
چه چیزی قابل تعمیر نیست؟
چه چیزی فقط یک بار استفاده میشود؟
پاسخ این سؤالات معمولاً به فرصتهای اختراعی منجر میشود.
پنج تکنیک ایدهپردازی برای مخترعان
تکنیک اول: شکار زباله
یک روز در شهر قدم بزنید.
فقط یک چیز را مشاهده کنید:
چه چیزهایی دور ریخته میشوند؟
این تمرین ساده میتواند صدها ایده ایجاد کند.
تکنیک دوم: کالبدشکافی محصول
یک محصول را انتخاب کنید.
از خود بپرسید:
کدام قطعه زودتر خراب میشود؟
کدام قطعه قابل تعویض نیست؟
کدام قطعه قابل بازیافت نیست؟
اینجا محل تولد بسیاری از اختراعات است.
تکنیک سوم: طراحی برای عمر دو برابر
فرض کنید باید عمر محصول را دو برابر کنید.
چه تغییری میدهید؟
تکنیک چهارم: طراحی برای زندگی دوم
بعد از پایان عمر محصول چه اتفاقی میافتد؟
آیا میتواند کاربرد دیگری پیدا کند؟
تکنیک پنجم: طراحی برای جداسازی
اگر قرار باشد محصول بازیافت شود، چگونه قطعات آن به راحتی از هم جدا شوند؟
اقتصاد چرخشی و آینده اختراع
بسیاری از روندهای جهانی در حال حرکت به سمت اقتصاد چرخشی هستند:
کمبود مواد اولیه
افزایش هزینه انرژی
قوانین زیستمحیطی
افزایش قیمت مواد خام
این روندها باعث میشوند تقاضا برای اختراعات چرخشی افزایش پیدا کند.
در دهههای آینده احتمالاً ارزشمندترین اختراعات فقط آنهایی نخواهند بود که عملکرد بهتری دارند.
بلکه آنهایی خواهند بود که:
زباله کمتری تولید کنند.
عمر بیشتری داشته باشند.
قابل تعمیر باشند.
دوباره استفاده شوند.
مواد را در چرخه نگه دارند.
اشتباهی که بسیاری از مخترعان مرتکب میشوند
بسیاری از مخترعان فقط به مرحله استفاده از محصول فکر میکنند.
اما اقتصاد چرخشی از شما میخواهد به چهار مرحله نگاه کنید:
قبل از تولید
هنگام تولید
هنگام استفاده
پس از پایان عمر
گاهی بزرگترین نوآوری نه در خود محصول، بلکه در پایان عمر آن اتفاق میافتد.
یک تمرین برای هر مخترع
همین امروز به اطراف خود نگاه کنید.
سه محصول را انتخاب کنید:
بطری آب
تلفن همراه
صندلی
سپس بپرسید:
اگر طبیعت این محصول را طراحی میکرد، چه تفاوتی داشت؟
این سؤال ساده میتواند ذهن شما را از تفکر خطی به تفکر چرخشی منتقل کند.
و دقیقاً در همین نقطه است که بسیاری از اختراعات آینده متولد میشوند.
اقتصاد چرخشی فقط یک مدل اقتصادی یا یک موضوع محیطزیستی نیست. بلکه یک روش جدید برای دیدن جهان است. در این نگاه، زباله به منبع تبدیل میشود، پایان عمر محصول به آغاز چرخهای جدید بدل میگردد و هر چیزی که هدر میرود به یک فرصت نوآوری تبدیل میشود.
برای مخترعان، اقتصاد چرخشی شاید از هر حوزه دیگری ارزشمندتر باشد. زیرا به جای رقابت بر سر بازارهای اشباعشده، آنها را به سمت منابع پنهانی هدایت میکند که دیگران نادیده گرفتهاند. بسیاری از اختراعات بزرگ آینده احتمالاً از آزمایشگاههای پیشرفته متولد نمیشوند. بلکه از جایی آغاز میشوند که دیگران فقط «زباله» میبینند.
پیشنهاد : مطالعه مقاله “انواع ثبت اختراع“
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.