نوآوری محصول

سازمان‌ها برای حفظ جایگاه خود در بازار ناگزیر به نوآوری هستند. مشتریان همواره به دنبال محصولات بهتر، سریع‌تر، ارزان‌تر و کارآمدتر هستند و شرکت‌هایی که نتوانند خود را با این نیازهای متغیر تطبیق دهند، به تدریج از صحنه رقابت حذف خواهند شد. یکی از مهم‌ترین انواع نوآوری، «نوآوری محصول» است که نقش اساسی در ایجاد مزیت رقابتی، افزایش سهم بازار و رشد درآمد سازمان‌ها ایفا می‌کند.

نوآوری محصول به فرآیند توسعه و عرضه یک محصول جدید یا بهبود قابل توجه یک محصول موجود گفته می‌شود. به گونه‌ای که برای مشتری ارزش بیشتری ایجاد کند. این ارزش می‌تواند از طریق افزایش کیفیت، کاهش هزینه، بهبود عملکرد، افزایش راحتی استفاده یا ارائه ویژگی‌های جدید ایجاد شود.

نوآوری محصول صرفاً به معنای اختراع یک محصول کاملاً جدید نیست، بلکه بهبود محصولات موجود نیز نوعی نوآوری محصول محسوب می‌شود.

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) نوآوری محصول را معرفی یک کالا یا خدمت جدید یا بهبود یافته می‌داند که از نظر ویژگی‌ها، مشخصات فنی، مواد اولیه، نرم‌افزار یا کاربری تفاوت معناداری با نمونه‌های قبلی داشته باشد.

بسیاری از شرکت‌های موفق جهان بخش عمده موفقیت خود را مدیون نوآوری‌های مستمر در محصولات خود هستند.

 

انواع نوآوری محصول

1-  نوآوری محصول جدید برای جهان

در این نوع، محصولی کاملاً جدید معرفی می‌شود که پیش از آن وجود نداشته است.

مثل معرفی اولین گوشی هوشمند توسط اپل که مفهوم جدیدی از تلفن همراه را به بازار ارائه کرد.

2- نوآوری محصول جدید برای شرکت

محصول در بازار وجود دارد اما برای شرکت تولیدکننده جدید محسوب می‌شود.

مثل ورود یک شرکت تولید لوازم خانگی به بازار پنل‌های خورشیدی.

3- بهبود محصول موجود

رایج‌ترین نوع نوآوری محصول است که در آن ویژگی‌های محصول فعلی ارتقا می‌یابد.

مثل افزایش کیفیت دوربین گوشی‌های تلفن همراه در نسل‌های جدید.

4-  توسعه خط محصول

شرکت محصولات جدیدی را به خانواده محصولات خود اضافه می‌کند.

مثل عرضه طعم‌های جدید نوشابه توسط شرکت‌های تولیدکننده نوشیدنی.

5-  تغییر موقعیت محصول

محصول موجود برای کاربرد یا بازار جدیدی معرفی می‌شود.

مثل استفاده از جوش شیرین که در گذشته بیشتر برای پخت‌وپز شناخته می‌شد و بعدها به عنوان پاک‌کننده خانگی نیز معرفی شد.

6-  کاهش هزینه محصول

بدون کاهش کیفیت، هزینه تولید محصول کاهش می‌یابد.

مثل استفاده از مواد جدید در صنعت خودرو برای کاهش هزینه ساخت و وزن خودرو.

نوآوری در محصول  یک فعالیت تصادفی نیست بلکه فرآیندی نظام‌مند دارد. در ادامه با این فرآیند آشنا می‌شویم.

مرحله اول: شناسایی نیازها و مشکلات

همه نوآوری‌های موفق از یک نیاز واقعی آغاز می‌شوند. شرکت‌ها از طریق تحقیقات بازار، مصاحبه با مشتریان، مشاهده رفتار مصرف‌کنندگان و تحلیل شکایات مشتریان به کشف نیازها می‌پردازند.

سؤال کلیدی:

مشتری چه مشکلی دارد که هنوز به خوبی حل نشده است؟

مرحله دوم: ایده‌پردازی

در این مرحله راه‌حل‌های مختلف برای رفع نیاز شناسایی شده تولید می‌شوند.

روش‌های متداول:

طوفان فکری

تفکر طراحی

روش اسکمپر (SCAMPER)

تحلیل ترندهای فناوری

الگوبرداری از صنایع دیگر

مرحله سوم: ارزیابی ایده‌ها

تمام ایده‌ها ارزش توسعه ندارند. بنابراین باید از نظر:

امکان فنی

هزینه

سودآوری

اندازه بازار

قابلیت تولید

مورد بررسی قرار گیرند.

مرحله چهارم: طراحی محصول

در این مرحله مشخصات فنی محصول تعیین می‌شود و نمونه‌های اولیه طراحی می‌شوند.

مرحله پنجم: ساخت نمونه اولیه

نمونه اولیه یا Prototype ساخته می‌شود تا عملکرد واقعی محصول بررسی شود.( مقاله تفاوت MVP با Prototype)

مرحله ششم: آزمایش و اصلاح

محصول توسط کاربران واقعی مورد آزمایش قرار می‌گیرد و نقاط ضعف آن شناسایی و برطرف می‌شود.

مرحله هفتم: تجاری‌سازی

پس از تکمیل محصول، فرآیند تولید انبوه، بازاریابی و عرضه به بازار آغاز می‌شود.

نوآوری محصول به روش‌های مختلفی صورت می‌گیرد که به بررسی آنها می‌پردازیم.

1-  نوآوری مبتنی بر نیاز بازار

در این روش ابتدا نیاز مشتری شناسایی می‌شود و سپس محصول طراحی می‌گردد.

نمونه:

توسعه خودروهای کم‌مصرف به دلیل افزایش نگرانی‌های زیست‌محیطی.

2-  نوآوری مبتنی بر فناوری

فناوری جدید ایجاد می‌شود و سپس برای آن بازار پیدا می‌شود.

نمونه:

توسعه چاپگرهای سه‌بعدی.

3-  نوآوری باز

شرکت از ایده‌ها و دانش افراد یا سازمان‌های خارج از شرکت استفاده می‌کند.

نمونه:

برگزاری مسابقات ایده‌پردازی توسط شرکت‌ها.

4-  نوآوری مشارکتی

چند شرکت یا دانشگاه برای توسعه محصول جدید با یکدیگر همکاری می‌کنند.

در ادامه می خواهیم چند نمونه واقعی از نوآوری محصول مرور کنیم.

اپل و آیفون

قبل از آیفون، تلفن‌های همراه بیشتر برای تماس و پیامک استفاده می‌شدند. اپل با ترکیب صفحه لمسی، اینترنت، دوربین و اپلیکیشن‌ها محصولی ایجاد کرد که رفتار مصرف‌کنندگان را تغییر داد.

دایسون

شرکت دایسون جاروبرقی‌هایی تولید کرد که بدون کیسه کار می‌کردند. این نوآوری مشکل افت قدرت مکش را برطرف کرد و بازار جاروبرقی را متحول ساخت.

تسلا

تسلا خودروهای برقی را از یک محصول خاص و محدود به محصولی جذاب و پرطرفدار تبدیل کرد. نوآوری در باتری، نرم‌افزار و تجربه کاربری از عوامل موفقیت این شرکت بود.

اسپاتیفای

اسپاتیفای نحوه مصرف موسیقی را تغییر داد. به جای خرید فایل‌های موسیقی، کاربران به میلیون‌ها آهنگ دسترسی آنلاین پیدا کردند.

تجربه شرکت‌های موفق جهان نشان می‌دهد که نوآوری محصول صرفاً یک فعالیت تحقیقاتی نیست، بلکه فرآیندی استراتژیک برای خلق ارزش و دستیابی به رشد پایدار محسوب می‌شود. برای مخترعان نیز موفقیت زمانی حاصل می‌شود که اختراع آن‌ها بتواند به یک نوآوری محصول تبدیل شود و نیاز واقعی بازار را برآورده سازد.