خانه
درباره من
خدمات
دانش پذیران
مقالات
ارتباط با فاطمه صادقی
نوآوری مبتنی بر کاربر: وقتی بهترین ایدهها از پشت میز مدیران نمیآیند
یک سؤال ساده اما مهم:
آخرین باری که یک محصول واقعاً شما را شگفتزده کرد، چه کسی آن را ساخته بود؟
یک مهندس در آزمایشگاه؟
یک مدیر در جلسه هیئتمدیره؟
یا شاید خودِ یک کاربر که از آن محصول استفاده میکرد و فهمیده بود یک چیز در آن درست کار نمیکند؟
بسیاری از نوآوریهای بزرگ تاریخ از جایی شروع نشدهاند که شرکتها فکر میکنند. از اتاقهای بزرگ تحقیق و توسعه شروع نشدهاند. از یک مشکل واقعی شروع شدهاند. از یک نفر که با محصولی کار میکرد و با خودش گفت:
چرا این وسیله اینطوری ساخته شده؟ اگر کمی تغییر کند، خیلی بهتر میشود.
اینجا همان نقطهای است که نوآوری مبتنی بر کاربر شکل میگیرد.
کاربر فقط خریدار نیست. گاهی مخترع پنهان شماست.
در نگاه سنتی، شرکتها یک مسیر مشخص داشتند:
شرکت ایده میدهد. محصول میسازد. مشتری خریداری میکند.
اما دنیای امروز تغییر کرده است.
کاربر دیگر فقط دریافتکننده محصول نیست.
او تجربه دارد، مشکل را لمس میکند، محدودیتها را میبیند، راهحلهای خلاقانه پیدا میکند.
گاهی کسی که هر روز با یک ابزار کار میکند، بهتر از سازنده آن میداند چه چیزی باید تغییر کند.
چرا؟ چون او درد واقعی را احساس کرده است.
نوآوری مبتنی بر کاربر چیست؟
نوآوری مبتنی بر کاربر رویکردی است که در آن کاربران، نیازها، مشکلات، تجربهها و ایدههایشان به عنوان یکی از منابع اصلی خلق نوآوری استفاده میشوند.
در این مدل، شرکت به جای اینکه فقط حدس بزند مردم چه میخواهند، با آنها همکاری میکند تا راهحلهای بهتر ایجاد شود.
به زبان ساده:
به جای اینکه برای کاربر نوآوری کنیم، با کاربر نوآوری میکنیم.
تفاوت «تمرکز بر کاربر» با «نوآوری مبتنی بر کاربر»
این دو مفهوم شبیه هم هستند اما یک تفاوت مهم دارند.
تمرکز بر کاربر:
یعنی شرکت تلاش میکند محصولی بسازد که مشتری دوست داشته باشد.
مثلاً:
پرسشنامه طراحی میکند.
رضایت مشتری را اندازه میگیرد.
شکایتها را بررسی میکند.
نوآوری مبتنی بر کاربر:
یعنی کاربر وارد فرآیند خلق راهحل میشود.
مثلاً:
ایده ارائه میدهد.
نمونه اولیه را آزمایش میکند.
راهحل جدید پیشنهاد میدهد.
حتی گاهی خودش محصول اولیه را میسازد.
در حالت اول، کاربر منبع اطلاعات است. در حالت دوم، کاربر شریک نوآوری است.
داستانی واقعی از قدرت کاربران
در بسیاری از صنایع، کاربران حرفهای یا اصطلاحاً Lead Users اولین کسانی هستند که نیازهای آینده را احساس میکنند.
چرا؟
چون آنها زودتر از بقیه با مشکلات مواجه میشوند.
برای مثال:
یک پزشک جراح ممکن است متوجه شود ابزار فعلی برای یک نوع عمل مناسب نیست.
یک کشاورز ممکن است بفهمد دستگاه موجود در شرایط واقعی مزرعه کارایی ندارد.
یک ورزشکار حرفهای ممکن است متوجه ضعف یک وسیله ورزشی شود.
این افراد فقط مصرفکننده نیستند. آنها آزمایشگاه زنده نوآوری هستند.
نمونههایی از نوآوری مبتنی بر کاربر در دنیای واقعی
ابزارهای پزشکی ساخته شده با مشارکت پزشکان
بسیاری از تجهیزات پزشکی موفق، نتیجه همکاری مستقیم مهندسان با پزشکان بودهاند.
پزشک مشکل را توضیح میدهد. مهندس راهحل فنی ارائه میکند. ترکیب این دو دانش، محصولی ایجاد میکند که واقعاً در محیط درمان قابل استفاده است.
کوهنوردان و تجهیزات ورزشی
در صنعت تجهیزات ورزشی، کاربران حرفهای نقش مهمی در توسعه محصولات دارند. یک کوهنورد حرفهای ممکن است سالها با یک مشکل خاص مواجه باشد: وزن زیاد تجهیزات، سختی استفاده، خطرات ایمنی.
شرکتهای نوآور از همین تجربهها برای طراحی نسل بعدی محصولات استفاده میکنند.
نرمافزارهای متنباز
یکی از واضحترین نمونههای نوآوری مبتنی بر کاربر، دنیای Open Source است. در این مدل، کاربران فقط استفادهکننده نیستند. آنها:
کد اضافه میکنند،
خطاها را گزارش میکنند،
قابلیتهای جدید پیشنهاد میدهند.
محصول توسط یک جامعه توسعه پیدا میکند.
محصولات سفارشی در صنعت
در برخی صنایع، مشتریان بزرگ خودشان بهترین ایدهها را ارائه میکنند. مثلاً یک کارخانه ممکن است برای حل مشکل تولید خود، یک ابزار جدید طراحی کند و بعد همان ایده تبدیل به محصول تجاری شود.
چه کسانی بهترین منبع نوآوری هستند؟
اشتباه رایج این است که فکر کنیم باید از همه مشتریان ایده بگیریم. اما همیشه اینطور نیست. گاهی بهترین ایدهها از گروه کوچکی از کاربران میآیند. به این افراد میگویند:
کاربران پیشرو (Lead Users)
ویژگیهای آنها:
نیازهای آینده را زودتر احساس میکنند.
مشکلات شدیدتری دارند.
برای حل مشکل خود انگیزه زیادی دارند.
معمولاً راهحلهای خلاقانه میسازند.
فرآیند انجام نوآوری مبتنی بر کاربر
مرحله اول: پیدا کردن کاربران مناسب
همه کاربران اطلاعات یکسانی ندارند. یک مشتری معمولی شاید فقط بگوید:
این محصول خوب نیست.
اما یک کاربر حرفهای میگوید:
اگر این بخش تغییر کند، مشکل اصلی حل میشود.
مرحله دوم: کشف مشکل واقعی
اینجا نباید فقط پرسید:
چه محصولی میخواهید؟
زیرا بسیاری از کاربران پاسخ را نمیدانند.
باید پرسید:
چه کاری برای شما سخت است؟
چه چیزی وقت شما را تلف میکند؟
کجا مجبور میشوید راهحلهای موقتی بسازید؟
مرحله سوم: مشاهده رفتار واقعی
گاهی چیزی که کاربران میگویند با کاری که انجام میدهند متفاوت است. به همین دلیل مشاهده بسیار مهم است. یک کشاورز ممکن است بگوید دستگاه مشکلی ندارد، اما مشاهده کنید هر روز چند بار مجبور میشود آن را تعمیر کند. همانجا فرصت نوآوری است.
مرحله چهارم: همکاری در ایدهپردازی
کاربر را وارد جلسات طراحی کنید. از او بخواهید:
مشکل را توضیح دهد.
راهحل پیشنهادی بدهد.
نمونه اولیه را نقد کند.
مرحله پنجم: آزمایش و اصلاح
محصول را قبل از عرضه گسترده در اختیار کاربران واقعی قرار دهید. بازخورد آنها میتواند ماهها هزینه و زمان شما را ذخیره کند.
روشهای کاربردی برای نوآوری مبتنی بر کاربر
1- مصاحبه عمیق با کاربران
به جای پرسشهای سطحی، وارد تجربه واقعی آنها شوید.
2- مشاهده کاربر در محیط واقعی
ببینید مردم واقعاً چگونه از محصول استفاده میکنند. نه اینکه فقط چه چیزی درباره آن میگویند.
3- طراحی مشارکتی (Co-creation)
کاربر و شرکت، با هم راهحل را طراحی میکنند.
4- جوامع نوآوری
ایجاد گروههایی از کاربران متخصص که به صورت مداوم ایده و بازخورد ارائه میدهند.
5- مسابقات ایدهپردازی مشتریان
برخی شرکتها از مشتریان دعوت میکنند مشکلات و راهحلهای خود را ارائه کنند.
اشتباهات رایج در استفاده از کاربران
اشتباه اول: پرسیدن نظر از همه افراد
همه کاربران ایدهپرداز نیستند. گاهی باید سراغ کسانی بروید که مشکل را شدیدتر تجربه میکنند.
اشتباه دوم: اجرای مستقیم همه پیشنهادها
کاربران منبع ایدهاند، اما هر ایدهای الزاماً کسبوکار خوبی نیست. باید امکان فنی و اقتصادی نیز بررسی شود.
اشتباه سوم: فقط پرسیدن چه میخواهید؟
مردم همیشه نمیتوانند آینده را تصور کنند. گاهی باید رفتار آنها را مطالعه کرد، نه فقط حرفهایشان را شنید.
آینده نوآوری مبتنی بر کاربر
با رشد شبکههای اجتماعی، جوامع آنلاین و ابزارهای همکاری دیجیتال، مرز بین تولیدکننده و مصرفکننده کمرنگتر شده است. در آینده، بسیاری از محصولات موفق توسط یک شرکت به تنهایی ساخته نمیشوند.
آنها نتیجه همکاری میان شرکتها، کاربران، متخصصان، جوامع آنلاین خواهند بود.
سه سؤال طلایی برای مخترعان
اگر مخترع هستید، قبل از ساخت محصول از خود بپرسید:
1- چه کسی این مشکل را بیشتر از همه تجربه میکند؟
همان فرد احتمالاً بهترین منبع ایده شماست.
2- کاربران امروز چه راهحلهای دستسازی برای حل مشکل ساختهاند؟
گاهی یک اختراع بزرگ از همین راهحلهای ساده شروع میشود.
3- چگونه میتوانم مشتری را از خریدار به شریک نوآوری تبدیل کنم؟
نوآوری مبتنی بر کاربر به ما یاد میدهد که به جای حدس زدن آینده، با کسانی که آینده را تجربه خواهند کرد همکاری کنیم.
برای یک مخترع، این یعنی قبل از اینکه ماهها وقت صرف ساختن یک راهحل کنید، کنار کسی بنشینید که قرار است از آن استفاده کند.
شاید بهترین ایده اختراع شما، نه در ذهن خودتان، بلکه در یک جمله ساده از زبان یک کاربر پنهان شده باشد:
ای کاش این وسیله یکجور دیگری ساخته میشد.
پیشنهاد: مطالعه مقاله “انواع ثبت اختراع“
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.