خانه
درباره من
خدمات
دانش پذیران
مقالات
ارتباط با فاطمه صادقی
نوآوری پلتفرمی
چگونه بعضی شرکتها بدون تولید، بزرگترین بازارهای دنیا را میسازند؟
تصور کنید میخواهید ثروتمندترین رستوران شهر شوید…
راه اول این است که یک رستوران بزرگ بسازید. آشپز استخدام کنید. مواد اولیه بخرید. آشپزخانه مجهز راهاندازی کنید. هر روز غذا بپزید. اما یک راه عجیبتر هم وجود دارد. اصلاً رستوران نسازید. فقط سیستمی طراحی کنید که هزاران رستوران بتوانند مشتریان خود را پیدا کنند. در این حالت، شما دیگر تولیدکننده غذا نیستید. شما سازنده یک پلتفرم هستید. این دقیقاً همان تغییری است که در سالهای اخیر، بسیاری از صنایع جهان را دگرگون کرده است.
از ساختن محصول تا ساختن زمین بازی
بیشتر کسبوکارهای سنتی یک هدف دارند و آن تولید محصول است. اما کسبوکارهای پلتفرمی هدف دیگری دارند. ایجاد فضایی که دیگران بتوانند ارزش خلق کنند. این تفاوت شاید ساده به نظر برسد، اما یکی از بزرگترین تغییرات در تاریخ اقتصاد است.
یک کارخانه، محصول تولید میکند. اما یک پلتفرم، ارتباط تولید میکند.
نوآوری پلتفرمی چیست؟
نوآوری پلتفرمی (Platform Innovation) یعنی طراحی یک زیرساخت، محیط یا اکوسیستم که در آن گروههای مختلف بتوانند با یکدیگر تعامل کنند، ارزش ایجاد کنند و از حضور یکدیگر سود ببرند.
در این مدل، شرکت لزوماً همه کالاها یا خدمات را تولید نمیکند.بلکه قوانینی، ابزارهایی و بستری فراهم میکند تا دیگران بتوانند تولید، عرضه، خرید، فروش یا همکاری کنند.
به زبان ساده:
اگر نوآوری محصول یعنی ساختن یک مغازه باشد، نوآوری پلتفرمی یعنی ساختن یک بازار.
تفاوت یک محصول با یک پلتفرم
فرض کنید شما یک دستگاه تصفیه آب اختراع کردهاید. این یک محصول است. اما اگر سیستمی طراحی کنید که تولیدکنندگان فیلتر، تعمیرکاران، مصرفکنندگان، مراکز خدمات و توسعهدهندگان تجهیزات جانبی همه بتوانند روی آن فعالیت کنند، شما یک پلتفرم ساختهاید.
در محصول، ارزش از داخل شرکت ایجاد میشود. در پلتفرم، ارزش توسط اعضای اکوسیستم خلق میشود.
چرا پلتفرمها اینقدر سریع رشد میکنند؟
فرض کنید شما صاحب یک کتابخانه هستید. اگر بخواهید کتابهای بیشتری داشته باشید، باید خودتان آنها را بخرید. اما اگر بازاری بسازید که مردم کتابهای خود را با هم مبادله کنند، هر عضو جدید خودش بخشی از ارزش سیستم را اضافه میکند. این همان چیزی است که اقتصاددانان آن را اثر شبکهای (Network Effect) مینامند.
هر عضو جدید، پلتفرم را برای سایر اعضا ارزشمندتر میکند. و همین ویژگی، رشد پلتفرمها را شتاب میدهد.
نمونههای واقعی نوآوری پلتفرمی
نوآوری پلتفرمی محدود به فناوری نیست. در صنایع مختلف میتوان نمونههای جذابی پیدا کرد.
بازارهای کشاورزی دیجیتال
در برخی کشورها، پلتفرمهایی ایجاد شدهاند که کشاورزان، خریداران، شرکتهای حملونقل، آزمایشگاههای کنترل کیفیت و شرکتهای بیمه را به هم متصل میکنند. خود پلتفرم محصول کشاورزی تولید نمیکند، اما کل زنجیره را کارآمدتر میکند.
پلتفرمهای آموزشی
برخی مؤسسات به جای تولید همه دورهها، بستری فراهم میکنند که هزاران مدرس بتوانند آموزشهای خود را ارائه دهند. ارزش پلتفرم از تنوع تولیدکنندگان محتوا ایجاد میشود.
اکوسیستم خانه هوشمند
در بسیاری از سیستمهای خانه هوشمند، شرکت اصلی همه تجهیزات را تولید نمیکند. بلکه استانداردها و زیرساختی ایجاد میکند که تولیدکنندگان مختلف بتوانند محصولاتشان را با یکدیگر سازگار کنند.
بازارهای صنعتی B2B
در صنایع ماشینآلات، برخی پلتفرمها تولیدکنندگان، تأمینکنندگان قطعات، تعمیرکاران و مشتریان صنعتی را در یک محیط مشترک گرد هم میآورند.
چهار عنصر اصلی یک پلتفرم موفق
1- یک مسئله مشترک
پلتفرم باید مشکلی را حل کند که چند گروه مختلف با آن روبهرو هستند.
2- قوانین شفاف
اگر کاربران ندانند چگونه تعامل کنند، اعتماد شکل نمیگیرد.
3- ابزار تعامل
ثبتنام، جستجو، پرداخت، ارتباط، ارزیابی و پشتیبانی، همگی ابزارهایی هستند که تعامل را ممکن میکنند.
4- انگیزه برای مشارکت
اگر حضور کاربران ارزشی برای خودشان ایجاد نکند، پلتفرم رشد نخواهد کرد.
فرآیند طراحی نوآوری پلتفرمی
برخلاف بسیاری از نوآوریها، اینجا از محصول شروع نمیکنیم. از روابط شروع میکنیم.
مرحله اول: شناسایی بازیگران
چه کسانی در این بازار حضور دارند؟
برای مثال تولیدکننده، توزیعکننده، مصرفکننده، تعمیرکار، سرمایهگذار، پژوهشگر
مرحله دوم: بررسی مشکلات ارتباطی
کجا ارتباط میان این گروهها دشوار است؟
کجا اطلاعات گم میشود؟
کجا اعتماد کم است؟
مرحله سوم: طراحی ارزش برای هر طرف
اشتباه رایج این است که فقط به یک گروه فکر کنیم. پلتفرم موفق باید برای همه طرفها ارزش ایجاد کند.
مرحله چهارم: ایجاد قوانین و استانداردها
بدون استاندارد، اکوسیستم بهسرعت دچار آشفتگی میشود.
مرحله پنجم: جذب اولین کاربران
در آغاز، شاید لازم باشد برای یک گروه مشوق بیشتری در نظر بگیرید تا چرخه تعامل شکل بگیرد.
آینده متعلق به اکوسیستمهاست
در بسیاری از صنایع، رقابت دیگر بین دو محصول نیست. رقابت بین دو اکوسیستم است. شرکتی موفقتر خواهد بود که بتواند:
افراد بیشتری را به هم متصل کند،
اعتماد بیشتری ایجاد کند،
تعامل را سادهتر کند،
و اجازه دهد دیگران روی زیرساخت او نوآوری کنند.
نوآوری پلتفرمی نگاه ما را از «ساختن محصول» به «ساختن اکوسیستم» تغییر میدهد. در این نوع نوآوری، ارزش واقعی نه در تعداد کالاهایی که یک شرکت تولید میکند، بلکه در تعداد ارتباطهایی است که میان افراد، سازمانها و ایدهها ایجاد میکند.
پیشنهاد: مطالعه مقاله “پیشنیازهای پذیرش اختراع و نوآوری“
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.